Prawidłowe określenie wartości odżywczych, które zostaną przedstawione na etykiecie produktu spożywczego, obejmuje nie tylko prawidłowe obliczenie zawartości poszczególnych składników, ale również właściwe zaokrąglenie uzyskanych wyników.

Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 określa m.in. jakie wartości odżywcze należy podawać na etykiecie, w jakich jednostkach oraz co do zasady w odniesieniu do 100g lub 100ml produktu. Rozporządzenie wskazuje również, że deklarowane wartości powinny być wartościami średnimi, które mogą być ustalone na podstawie analizy produktu, obliczeń z wykorzystaniem wartości składników lub ogólnie przyjętych danych.

Szczegółowe zasady dotyczące zaokrąglania wartości odżywczych zostały przedstawione w wytycznych Komisji Europejskiej dotyczących ustalania tolerancji dla wartości odżywczych deklarowanych na etykiecie. Ich celem jest przede wszystkim unikanie przedstawiania wartości z większą dokładnością, niż jest to rzeczywiście uzasadnione.

Zaokrąglanie wartości odżywczych

Zasady zaokrąglania zależą od rodzaju składnika oraz jego poziomu w produkcie. Dla większości podstawowych składników odżywczych, takich jak tłuszcz, węglowodany, cukry, białko i błonnik, stosuje się następujące zasady wywodzące się z wytycznych Komisji Europejskiej dotyczących zaokrąglania wartości w deklaracji żywieniowej.

‍

‍

Przykład – białko

Jeżeli obliczona lub oznaczona laboratoryjnie zawartość białka wynosi 8,36g/100 g, na etykiecie powinno się podać 8,4g, ponieważ dla wartości większych niż 0,5g i mniejszych niż 10g stosuje się jedno miejsce po przecinku, natomiast dla wartości wynoszących co najmniej 10g wartość podaje się w pełnych gramach.

W przypadku wartości wynoszącej np. 12,4g/100 g, na etykiecie należy więc podać 12g.

Co oznacza zaokrąglenie wartości do pełnej liczby?

Wytyczne Komisji Europejskiej wskazują, że zadeklarowana wartość białka wynosząca 12g może odpowiadać rzeczywistej wartości mieszczącej się w przedziale od 11,5g do 12,4g.

Oznacza to, że na etapie oceny zgodności nie należy traktować wartości „12g” jako wartości dokładnej co do jednego grama. Jest to wartość zaokrąglona, reprezentująca określony zakres możliwych wartości rzeczywistych.

Ma to szczególne znaczenie podczas kontroli urzędowej produktu. Wartość zadeklarowana na etykiecie jest punktem odniesienia, ale przy ocenie zgodności należy uwzględnić również zakres wartości wynikający z zastosowanych zasad zaokrąglania.

Zaokrąglanie, a limity tolerancji – to nie to samo

Zaokrąglanie wartości odżywczych należy wyraźnie odróżnić od limitów tolerancji.

Są to dwa różne zagadnienia, jednak mocno ze sobą powiązane.

Zaokrąglanie określa, w jaki sposób wynik obliczeń lub analizy należy przedstawić na etykiecie.

Tolerancja określa natomiast, jaką różnicę pomiędzy wartością zadeklarowaną, a wartością stwierdzoną podczas kontroli można zaakceptować.

Dlaczego prawidłowe zaokrąglanie jest tak ważne?

Zbyt duża liczba cyfr po przecinku jest nieczytelna dla konsumenta mało tego sugeruje dokładność, której nie można zagwarantować ani sposobem obliczenia wartości, ani zmiennością produktu, ani dokładnością analizy laboratoryjnej.

Dlatego wartości odżywcze powinny być prezentowane z odpowiednią liczbą cyfr znaczących i miejsc po przecinku, zgodnie z zasadami określonymi w wytycznych.

Dotyczy to zarówno wartości uzyskanych na podstawie analizy laboratoryjnej, jak i wartości obliczanych na podstawie receptury i danych dotyczących wykorzystanych surowców.

Warto również pamiętać, że zgodnie z Rozporządzeniem (UE) 1169/2011 deklarowane wartości powinny być wartościami średnimi, które najlepiej reprezentują zawartość składników odżywczych w danym produkcie, z uwzględnieniem naturalnej zmienności produktu.

Wartości „0” i wartości pomijalne

Zasady zaokrąglania mają znaczenie również w przypadku bardzo małych ilości składników.

Dla niektórych składników, jeżeli ich zawartość jest bardzo niska lub nie można ich wykryć, możliwe jest zastosowanie wartości „0g” albo oznaczenia „<” wraz z odpowiednią wartością graniczną.

Przykładowo, w przypadku tłuszczu, węglowodanów, cukrów, białka i błonnika przy zawartości nieprzekraczającej 0,5g/100 g lub 100ml można zastosować oznaczenie „0g” lub „< 0,5g”. Dla kwasów tłuszczowych nasyconych, jednonienasyconych i wielonienasyconych wartością graniczną jest 0,1g, natomiast dla soli 0,0125 g.

Rozporządzenie (UE) 1169/2011 przewiduje również możliwość zastąpienia informacji o składniku odżywczym, którego ilość jest pomijalna, odpowiednim stwierdzeniem, np. informacją o zawartości pomijalnych ilości danego składnika.

Witaminy i składniki mineralne

W przypadku witamin i składników mineralnych stosuje się inne zasady niż dla podstawowych składników odżywczych.

Zgodnie z wytycznymi Komisji Europejskiej:

• dla witaminy A, kwasu foliowego, chlorków, wapnia, fosforu, magnezu, jodu i potasu stosuje się 3 cyfry znaczące,
• dla pozostałych witamin i składników mineralnych stosuje się 2 cyfry znaczące.

Oznacza to, że w przypadku tych składników nie należy automatycznie stosować takich samych zasad zaokrąglania jak dla białka, tłuszczu czy węglowodanów.

Podsumowanie

Prawidłowe przedstawienie wartości odżywczych na etykiecie wymaga uwzględnienia kilku elementów: sposobu uzyskania wartości, jej charakteru jako wartości średniej, odpowiednich jednostek oraz właściwych zasad zaokrąglania.

Należy również pamiętać, że zasady zaokrąglania i limity tolerancji są odrębnymi zagadnieniami. Zaokrąglenie określa sposób prezentacji wartości na etykiecie, natomiast tolerancja służy do oceny zgodności wartości zadeklarowanej z wynikiem uzyskanym podczas kontroli.

Dlatego podczas przygotowywania deklaracji wartości odżywczej warto zachować również dokładne wartości obliczeniowe, a nie tylko wartości po zaokrągleniu. W przypadku kontroli pozwala to wykazać, z jakiej wartości wyjściowej została przygotowana deklaracja znajdująca się na etykiecie.

Prawidłowe zastosowanie zasad zaokrąglania pomaga nie tylko zachować zgodność deklaracji z wymaganiami dotyczącymi sposobu prezentacji wartości odżywczych, ale również uniknąć pozornej dokładności i zapewnić, że informacje przekazywane konsumentowi są przedstawione w sposób adekwatny i czytelny.

‍